Conversations on a Bus (route: Athens-Thessaloniki)

I never think of myself as wise. I think of myself as possessing a critical intelligence which I intend to allow to operate.

Harold Pinter

Σε ένα πρόσφατο ταξίδι έτυχε να πιάσω  κουβέντα με μια απόφοιτο Αγγλικής Φιλολογίας του ΑΠΘ που λάτρευε (λατρεύει) τον Harold Pinter.  Οι κοινοτοπίες που ανταλλάξαμε κατέληξαν σε μια συζήτηση περί της τωρινής κατάστασης στην Ελλάδα: της τάσης των είκοσι και άνω να φεύγουν και φυσικά – τι γίνεται με αυτούς που μένουν(;) – καθώς και των λαϊκιστικών πολιτικών γραμμών που διαγράφονται με τόσο έντονο τρόπο. Η συζήτησή μας κράτησε περίπου έξι ώρες –διαδρομή Αθήνας-Θεσσαλονίκης- και ενώ διοχετεύσαμε όλο το ενδιαφέρον μας στη συνομιλία ρίχναμε που και που κλεφτές ματιές έξω απ’το παράθυρο. Περνούσαν τροχάδην τα άδεια ξενοδοχεία, οι μισοτελειωμένες οικοδομές και οι άδειοι χώροι έκθεσης αυτοκινήτων τύπου FIAT, ενώ οι σκέψεις μου μετουσιώνονταν σε προβληματισμούς. 

Ο πρώτος προβληματισμός μου παρουσιάστηκε ως εξής : γιατί μένω στην Ελλάδα τη στιγμή που όλη φεύγουν; Η αλήθεια είναι πως ποτέ δεν με άγγιξε το πατριωτικό συναίσθημα κυρίως γιατί γεννήθηκα σ’ένα τρένο καθώς περνούσε τα σύνορα περιοχών με χίλια μύρια ονόματα (Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών για παράδειγμα) σε μια εποχή που ο πατριωτισμός δεν ήταν και πολύ στη μόδα. Και ενώ άρχισα τη σχέση μου με τη βαλίτσα από τα εφτά –μέχρι στιγμής έχω ζήσει σε οχτώ χώρες και επισκεφτεί άλλες τόσες – η Ελλάδα δε φάνταζε ποτέ ως τελικός προορισμός. Παρένθεση, δε θέλω να ανατρέξω στις διάφορες εκδόσεις της Ιθάκης, προς ΘΕΟΥ, απλά να τονίσω την εκ γενετής προδιάθεση μου προς την (μετα)κίνηση. Και σ’αυτό το λεωφορείο, αναπάντεχα, η συζήτηση με την άγνωστη απόφοιτο με βοήθησε να προσδώσω νόημα στις εμπειρίες μου.

Είμαι εδώ –σε μια μικρή πόλη της Βορείου Ελλάδος – για να καταλάβω την ουσία της κρίσης και της δύναμης του συναισθηματισμού που ξεσηκώνει τα λαϊκιστικά δαιμόνια, πχ η Χρυσή Αυγή. Γενικότερα και αόριστα για την Ελλάδα δε θα μπορούσα να εκφραστώ, μιας και το ακαδημαϊκό ζιζάνιο με αναχαιτίζει από τις γενικεύσεις, αλλά οι εμπειρίες σε αυτήν την πόλη πήραν τη μορφή μιας άποψης που ίσως κάποιοι (αναγνώστες) να συμμερίζονται.

 Η ουσία της κρίσης είναι η νοοτροπία που χρωματίζει τις διαπροσωπικές μας σχέσεις: η έλλειψη σεβασμού για τον προσωπικό χώρο/χρόνο, η ένδεια αυτογνωσίας, και η επικράτηση μιας προχειρότητας έκδηλης στις σκέψεις/πράξεις μας. Μια μικρή αλλαγή όμως στις σχέσεις μας με τους άλλους – όπως για παράδειγμα ένα ‘ευχαριστώ’ παραπάνω ή κάποια ένδειξη πραγματικού ενδιαφέροντος – συμβάλλει στην μετατροπή της πραγματικότητας σε κάτι πιο οικείο. Ξεχνάμε καμιά φορά πως οι καθημερινές πράξεις διαμορφώνουν όχι μόνο το επέκεινα - όπως πολλοί κάτοικοι αυτής της πόλης πιστεύουν – αλλά κατά κύριο μέρος εμάς τους ίδιους. Όσο κλισέ και να ακούγεται, «οι πράξεις είναι που μετράνε.»

Και τι μπορεί να καταλάβει κανείς από την υποστήριξη που δείχνουν πολλοί σ’αυτήν την πόλη για τα λαϊκιστικά δαιμόνια; Πολλοί θα έλεγαν πως είναι ένδειξη ξενοφοβίας, ρατσισμού και φανατισμού – ίσως σε ένα πρώτο επίπεδο. Ο βαθύτερος λόγος όμως μιας τέτοιας ‘επιλογής’ είναι η επιθυμία για συνέχιση της προχειρότητας, αν μη τι άλλο, της προχειρότητας στη σκέψη. Δυστυχώς, αυτήν την προχειρότητα πρέπει να τη βιώσει κανείς από κοντά ώστε να την εμπεδώσει…