Πρόσφατα το 'Στέκι'– μια αυτοδιαχειριζόμενη πολιτική οργάνωση στις Σέρρες –
έκανε προβολή το ντοκυμαντέρ Ruins (Ερείπια): Οροθετικές Γυναίκες και το
Χρονικό μιας Διαπόμπευσης. Η φιλική ατμόσφαιρα της αίθουσας μετατράπηκε σε μια
σέρτικη σιωπή, καθώς στις συνεντεύξεις των “οροθετικών” γυναικών υπεισέρχονταν
πολιτικά λογύδρια μίσους, ρατσισμού και ανίδεου πανικού. Όταν η προβολή
ολοκληρώθηκε, δεν άντεχα τη σιωπή – έπρεπε να πω κάτι, να ακούσω κάποιον – και
ευτυχώς δεν ήμουν η μόνη.
Τα ερωτήματα όμως δεν σταμάτησαν να πολλαπλασιάζονται τις επόμενες μέρες…
Ειδικά όταν διάβασα το άρθρο της Ελένης Δημητρίου περί του θέματος, όπου
συμπεράνει ότι:
«Οι
φορείς της εξουσίας, μάλλον φοβισμένοι υπό τον κίνδυνο απώλειάς της, επέλεξαν
σημαντικό δείγμα αυτών των αντικειμένων, αυτών των σωμάτων και τελείως
φασιστικά αποφάσισαν ότι είναι σχεδόν περιττά, δε ζουν μια αξιοβίωτη ζωή και
δεν τρέχει τίποτα να τους στερήσουμε βασικά δικαιώματα.»1
Παρόλο που θεώρησα το άρθρο ειλικρινές και εύστοχο, το συγκεκριμένο
απόσπασμα με προβλημάτισε για δύο λόγους: πρώτον, επειδή η εξουσία –ή αυτοί που
ασκούν την εξουσία- εκ 'φύσεως' αποφασίζουν ποιοι είναι περιττοί και ποιοι όχι.
Και κατά δεύτερο λόγο, το ερώτημα της αξιοβίωτης ζωής – τι συντελεί σε αυτήν
και πως την επιτυγχάνει κανείς σε έναν τόπο όπως η Ελλάδα;
Το ερώτημα της απόφασης παραπέμπει στις ιδέες του Georgio Agamben περί Homo Sacer (sacred man): ο 'άνθρωπος-αντικείμενο' που μπορεί να
σκοτωθεί από τον καθένα για οποιοδήποτε λόγο γιατί το θέλησαν έτσι οι
προύχοντες. Ο άνθρωπος αυτός κατά τον Agamben –στη συγκεκριμένη περίπτωση οι γυναίκες που συλλήφθηκαν και παρουσιάστηκαν
ως μετανάστριες πόρνες φορείς του ιού HIV - υπάρχει για χάρη της εξουσίας, στην οποία
προσδίδει νόημα. Η λογική της ισχύος επιτάσσει αυτήν την διαχώριση σε 'άτομα
περιττά' και 'οικογενειάρχες', που ουσιαστικά μηχανεύεται ένα πρόβλημα και φέρει
το προσωπείο της ασφάλειας όταν το 'λύνει' ή αποκαθιστά την τάξη. Επίσης, οι
αποφάσεις αυτές γίνονται στιγμιαία, όπως άλλωστε και φάνηκε από τη βιασύνη της
όλης υπόθεσης έξι μέρες πριν τις εθνικές εκλογές, επειδή εκτελούνται αυθαίρετα.
Ο κύριος στόχος είναι η ανάκτηση της σημασίας από τους φορείς της εξουσίας,
όπως του Αντρέα Λοβέρδου. Το ενδιαφέρον όμως ξεμυτίζει όταν κάποιος δίνει
διάρκεια σε αυτές τις αποφάσεις. Όταν οι αποφάσεις αυτές γίνονται θέμα
συζήτησης και αναθεώρησης της συλλογικής ευθύνης. Τι κάνουν εκείνοι που
βρίσκονται ανάμεσα στους 'περιττούς' και τους 'οικογενειάρχες';
Και εδώ,
το θέμα της αξιοβίωτης ζωής υπερακοντίζει τις ανησυχίες μου. Ένας από τους
λόγους που ευχαριστήθηκα την προβολή του ντοκυμαντέρ είναι η προσπάθεια των
συντονιστών. Έδωσαν φωνή στις γυναίκες αυτές (τις είδαμε μόνο σε δαιμονισμένες
φωτογραφίες) και έναν χώρο μαρτυρίας έστω μέσω της κάμερας. Όπως και τα μέλη
του 'Στεκιού'
μας έδωσαν έναν χώρο για 54 λεπτά ώστε να γίνουμε μάρτυρες αυτών των ιστοριών,
χωρίς να ζητήσουν κάτι για αντάλλαγμα. Η συζήτηση που επισκίασε τη σιωπή έδειξε
πως πολλοί άνθρωποι είναι παρών και ψάχνουν αυτήν τη ζωή άξια βίου μέσω
συμπόνιας, ανταλλαγής σκέψεων και πολιτικής συνείδησης. Η καλλιέργεια αυτών των
πραγμάτων δεν συντελεί στην αναχαίτιση αυτών των αυθαίρετων αποφάσεων;
1. Ελένη Δημητρίου,
http://ruins-documentary.com/blog/ερείπια-ένα-ντοκυμαντέρ-που-αφηγεί/
